Yêu cầu mới đối với đội ngũ cán bộ lý luận chính trị của Đảng trong kỷ nguyên mới

Tổng Bí thư Tô Lâm, các đại biểu và thành viên Hội đồng Lý luận Trung ương nhiệm kỳ 2026 - 2031_Ảnh: TTXVN.

Công tác lý luận chính trị của Đảng và nhiệm vụ của đội ngũ cán bộ lý luận chính trị

Khái quát về công tác lý luận chính trị của Đảng

Đảng Cộng sản Việt Nam đặc biệt coi trọng công tác lý luận chính trị, coi đó là nhân tố hàng đầu cấu thành mọi hoạt động lãnh đạo của Đảng. Có thể nói, vai trò lãnh đạo của Đảng cũng như sự thành bại của sự nghiệp cách mạng đều có liên quan chặt chẽ đến hoạt động lý luận chính trị. Công tác lý luận chính trị của Đảng là hoạt động nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận thành luận cứ khoa học góp phần xây dựng, tuyên truyền quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, đồng thời làm cầu nối giữa lý luận và thực tiễn vận động của xã hội. Đó là nhiệm vụ nghiên cứu, vận dụng chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời nhận định đúng đắn tình hình thế giới, trong nước để hình thành quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.

Công tác lý luận chính trị vì vậy có nhiều chức năng quan trọng, như nghiên cứu, đề xuất luận cứ lý luận cho chủ trương, đường lối của Đảng; tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận; bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; phổ biến, giáo dục lý luận chính trị đến cán bộ, đảng viên và nhân dân; đấu tranh phản bác, chống các quan điểm sai trái, thù địch, phòng chống “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”.

Vị trí và nhiệm vụ của đội ngũ cán bộ lý luận chính trị của Đảng

Đội ngũ cán bộ lý luận chính trị của Đảng phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, kiên định mục tiêu, lý tưởng của Đảng, nắm vững chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương, đường lối của Đảng để thực hiện các nhiệm vụ: nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, phát hiện vấn đề mới trong thực tiễn để đề xuất chủ trương, chính sách phù hợp; giáo dục, truyền bá, quán triệt các quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng đến cán bộ, đảng viên, quần chúng; tổ chức, triển khai các hoạt động tuyên truyền, phổ biến, cập nhật lý luận chính trị; đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị; giữ vững “trận địa” tư tưởng của Đảng, phát hiện và đấu tranh chống các quan điểm sai trái, thù địch; phối hợp với cơ quan liên quan đưa chủ trương, đường lối của Đảng vào cuộc sống, giúp cấp ủy, chính quyền các cấp lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý để phát triển đất nước.

Thách thức đối với công tác lý luận chính trị

Bên cạnh kết quả đạt được, công tác lý luận chính trị và đội ngũ cán bộ lý luận chính trị cũng đang phải đối mặt với không ít thách thức: sự thay đổi nhanh chóng của tình hình quốc tế, khu vực làm phát sinh nhiều vấn đề mới, tác động đa văn hóa, thông tin đa chiều, khiến nhiệm vụ tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận, đề xuất chủ trương, chính sách cũng như bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng càng nặng nề hơn. Vẫn còn khoảng cách giữa lý luận và thực tiễn do một số chủ trương, đường lối của Đảng khi triển khai ở một số địa phương, đơn vị chưa thực sự hiệu quả. Việc đổi mới phương pháp, nội dung, hình thức giáo dục lý luận chính trị còn hạn chế, nhất là trong bối cảnh công nghệ số, phương tiện truyền thông mới lan rộng. Sự tác động của truyền thông đa chiều, mạng xã hội, thông tin giả, thông tin xuyên tạc khiến việc giữ vững định hướng tư tưởng trở nên phức tạp hơn. Không ít cán bộ lý luận chính trị chưa đáp ứng yêu cầu mới về nghiên cứu lý luận, phân tích tổng kết, ứng dụng công nghệ, làm việc trong môi trường số. Chính vì vậy, trong bối cảnh kỷ nguyên mới, đặc biệt trong điều kiện và môi trường chuyển đổi số và kinh tế số, nâng cao yêu cầu về mọi mặt, trong đó có năng lực số đối với đội ngũ cán bộ lý luận chính trị là rất cần thiết.

Kỷ nguyên mới của đất nước và quá trình chuyển đổi số

Kỷ nguyên mới của đất nước

Nhìn lại lịch sử hàng nghìn năm của dân tộc Việt Nam, có nhiều thời kỳ phát triển rực rỡ, nhưng có lẽ chưa bao giờ vị thế, vai trò của đất nước, dân tộc lại được khẳng định mạnh mẽ như bây giờ. Việc triển khai đường lối đổi mới trong 40 năm qua đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử, làm thay đổi bộ mặt của đất nước, cải thiện đáng kể đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân. Cùng với thắng lợi của công cuộc đổi mới, chúng ta hội nhập cả về bề rộng, chiều sâu và tầm cao với hầu hết quốc gia, trở thành đối tác chiến lược toàn diện với nhiều quốc gia hàng đầu thế giới. “Đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay”.

Trong bài phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 10 khóa XIII, Tổng Bí thư Tô Lâm chỉ rõ: “Với thế và lực đã tích lũy được sau 40 năm đổi mới, với sự đồng lòng, chung sức của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân, với những thời cơ, thuận lợi mới, dưới sự lãnh đạo của Đảng, chúng ta đã hội tụ đủ những điều cần thiết… để đưa đất nước ta bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam” ⁽¹⁾.

Bối cảnh quốc tế trong thời điểm chúng ta bước vào kỷ nguyên mới có các đặc điểm nổi bật, như toàn cầu hóa đang đi vào chiều sâu và mở rộng, nhưng cũng có nhiều thách thức; quá trình hội nhập quốc tế có bước tiến mới mặc dù cạnh tranh chiến lược toàn cầu ngày càng gay gắt hơn; nhu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng và phát triển bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và an ninh phi truyền thống đang đặt ra nhiều thách thức. Phát triển đất nước chuyển sang mô hình dựa vào khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đảng ta đã xác định định hướng cơ bản để bước vào kỷ nguyên mới là: tiếp tục nắm vững hai nhiệm vụ chiến lược xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc, tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện; phát huy sức mạnh văn hóa, con người và khối đại đoàn kết toàn dân tộc kết hợp với sức mạnh thời đại; đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, phát triển nhanh, bền vững đất nước; phấn đấu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Đó là tiền đề vững chắc để đất nước tiến bước vào kỷ nguyên mới, vươn tầm, trở thành nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.

Chuyển đổi số và tác động đối với công tác lý luận chính trị

Theo nghĩa rộng, chuyển đổi số là phương thức chuyển đổi và ứng dụng công nghệ số một cách đồng bộ và toàn diện, trong đó công nghệ số được ứng dụng hòa quyện vào mô hình tổ chức và hoạt động của Đảng, Nhà nước, doanh nghiệp và đời sống xã hội nhằm đạt được sự tối ưu hóa trong sử dụng nguồn lực có sẵn để tạo ra nguồn lực mới, hiệu quả hơn cho sự phát triển đất nước. Chuyển đổi số là một yêu cầu khách quan trong một thế giới ngày càng số hóa. Chuyển đổi số quốc gia đã trở thành chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước. Điều này tác động trực tiếp đến việc đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, phương thức quản lý, điều hành của Nhà nước cũng như thay đổi cách nghĩ, cách làm của mọi thành viên trong xã hội trong mọi hoạt động của đời sống kinh tế, xã hội.

Quá trình chuyển đổi số được vận hành nhanh chóng, hiệu quả, khối lượng dữ liệu khổng lồ được xác lập; phát triển mạnh mẽ việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, phân tích, dự báo tình hình kịp thời, đáp ứng yêu cầu nhanh chóng, chính xác trong thời đại số. Vấn đề này tác động trực tiếp và mạnh mẽ đến công tác nghiên cứu lý luận chính trị, đòi hỏi đội ngũ cán bộ làm công tác này phải nâng tầm kiến thức về tư duy chiến lược và thành thạo ứng dụng khoa học, công nghệ khi thực hiện nhiệm vụ được giao.

Đa số cán bộ trong đội ngũ cán bộ nghiên cứu lý luận chính trị hiện nay đều có bản lĩnh chính trị vững vàng, trung thành với Đảng, với mục tiêu, lý tưởng; trình độ học vấn và chuyên môn ngày càng cao, nhiều người được đào tạo bài bản và trưởng thành qua thực tiễn công tác. Nhìn chung, cán bộ lý luận chính trị của Đảng có tinh thần trách nhiệm cao, khả năng phân tích tình hình, tổng hợp và đề xuất chính sách ngày càng được nâng tầm. Tuy nhiên, đội ngũ này chưa đồng đều về năng lực nghiên cứu, kỹ năng số và khả năng về ngoại ngữ cần được nâng cao. Một số cán bộ vẫn có cách làm việc hành chính, công thức, thiếu sáng tạo, thiếu đột phá về tư duy chiến lược và tầm nhìn dài hạn...

Ý nghĩa của chuyển đổi số đối với công tác lý luận chính trị và đội ngũ cán bộ lý luận

Chuyển đổi số không chỉ là việc áp dụng công nghệ vào hoạt động kinh doanh, quản lý hay đời sống xã hội, mà còn tạo ra một môi trường mới để công tác lý luận chính trị hoạt động, vì thế đội ngũ cán bộ lý luận chính trị phải thay đổi để thích ứng. Cơ hội mở ra đối với công tác nghiên cứu lý luận chính trị trong giai đoạn mới là: i- Tạo ra nhiều phương tiện, hình thức mới trong nghiên cứu, giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị: học trực tuyến, học kết hợp, đa dạng hóa học liệu, sử dụng nền tảng số. Thông tin truyền thông đa chiều, mạng xã hội, môi trường số giúp đội ngũ cán bộ lý luận được rèn luyện hơn về năng lực nhận thức. Chuyển đổi số còn tạo điều kiện để cán bộ nâng cao năng lực số, năng lực nghiên cứu dữ liệu, khai thác thông tin, phân tích dữ liệu lớn; ii- Chuyển đổi số dẫn tới cách thức tổ chức, quản lý, vận hành công tác lý luận chính trị thay đổi, từ truyền thống sang số hóa, từ tiếp cận một chiều sang tiếp cận đa chiều, tương tác, phản hồi nhanh... Đội ngũ cán bộ lý luận chính trị không chỉ am hiểu về lý luận, mà còn hiểu về công nghệ, dữ liệu, quản trị thông tin, bắt nhịp với thời đại số.

Đội ngũ cán bộ nghiên cứu lý luận chính trị cũng đứng trước thách thức mới do quá trình chuyển đổi số tác động, như sự đồng đều về kinh nghiệm, khả năng sẵn sàng làm việc trong môi trường số hóa của đội ngũ cán bộ nghiên cứu lý luận chính trị. Hạ tầng công nghệ số, học liệu số, kho dữ liệu lý luận chính trị số hóa còn khiêm tốn; công tác số hóa học liệu, quản lý dữ liệu, bảo đảm an ninh thông tin đang trong quá trình hình thành, phát triển. Phương thức quản lý, đánh giá, khen thưởng của công tác lý luận chính trị trong môi trường số chưa đáp ứng yêu cầu.

Yêu cầu mới đối với đội ngũ cán bộ lý luận chính trị

Trong kỷ nguyên mới của đất nước, công tác lý luận chính trị và đội ngũ cán bộ lý luận chính trị cần được nâng tầm, đổi mới mạnh mẽ và thích ứng nhanh trong kỷ nguyên số. Một số yêu cầu sau cần được cân nhắc:

Thứ nhất, về bản lĩnh chính trị và phẩm chất đạo đức.

Cán bộ nghiên cứu lý luận chính trị trong các cơ quan Đảng Trung ương phải có phẩm chất chính trị, tuyệt đối trung thành với Đảng, với Nhân dân và Tổ quốc, trung thành tuyệt đối với mục tiêu, lý tưởng của Đảng, độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; kiên định chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh; có đạo đức trong sáng, ham học hỏi, nhiệt tình trong công việc. Đó phải là cán bộ nắm vững quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng, đồng thời không giáo điều, dập khuôn máy móc; biết kết hợp giữa lý luận đối chiếu với thực tiễn và yêu cầu mới đang đặt ra. Phải có bản lĩnh dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, nhìn thẳng vào sự thật để suy nghĩ, đề xuất, kiến nghị những vấn đề người cán bộ thấy đúng đắn, dám chịu trách nhiệm về đề xuất của mình vì lợi ích của đất nước và nhân dân. Cán bộ nghiên cứu lý luận chính trị phải có tinh thần đổi mới sáng tạo, nhận diện đúng vấn đề đang nổi lên, mâu thuẫn, bất cập trong cơ chế, chính sách để mạnh dạn đề xuất, bổ sung, sửa đổi kịp thời, đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Thứ hai, về năng lực chuyên môn, tư duy chiến lược.

Cán bộ nghiên cứu lý luận chính trị phải nắm vững lý luận chính trị, có khả năng phân tích, tổng hợp, nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn sâu sắc để đưa ra dự báo chính xác, có tầm nhìn. Cùng với việc nắm vững đường lối của Đảng, phải có kiến thức liên ngành, đặc biệt là kiến thức về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, có năng lực phân tích, tổng hợp để có tư duy mang tầm chiến lược.

Năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ này phải “đúng” và “trúng”. “Đúng” là tìm ra được điều chưa hợp lý qua tổng kết thực tiễn và nghiên cứu lý luận, đề xuất phải thấm nhuần nền tảng tư tưởng của Đảng, nội dung và tinh thần của cương lĩnh, nghị quyết Đại hội Đảng, nghị quyết, kết luận của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư. “Trúng” là nghiên cứu đề xuất định hướng để giải quyết khó khăn, vướng mắc, vấn đề bức thiết thực tiễn đang đặt ra để Đảng hoạch định chủ trương, Nhà nước kiến tạo giải pháp cụ thể thúc đẩy sự phát triển mọi mặt của đất nước.

Thứ ba, về kỹ năng số và năng lực thích ứng chuyển đổi số.

Chuyển đổi số, kinh tế số, xã hội số là xu hướng tất yếu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra sôi động trên toàn cầu. Kinh tế số, xã hội số mở ra không gian tăng trưởng mới để kinh tế - xã hội của đất nước có bước chuyển mình. Bởi vậy, cán bộ nghiên cứu lý luận của Đảng cần bắt kịp sự thay đổi của công nghệ số và chuyển đổi số để ứng dụng trong việc tổng hợp, đề xuất quan điểm, chủ trương, đường lối cho Đảng, chính sách, pháp luật cho Nhà nước. Phải nắm chắc tình hình thực tế, tổng hợp, phân tích dữ liệu lớn, biết ứng dụng hiệu quả thành tựu khoa học, công nghệ trong tìm kiếm tài liệu, sử dụng công cụ ứng dụng công nghệ số để hỗ trợ phân tích và đánh giá tình hình. Bên cạnh việc ứng dụng công nghệ số, cán bộ cần chú trọng kỹ năng bảo mật thông tin, an ninh mạng, phòng ngừa, phòng tránh rủi ro trong môi trường số. Đó cũng là một nhiệm vụ quan trọng để giữ gìn bảo mật theo quy định của Đảng, Nhà nước.

Thứ tư, dự báo đúng tình hình.

Công tác nghiên cứu dự báo để tham mưu cho Đảng ngày càng trở nên quan trọng, cần thiết, liên quan đến hiệu quả của chủ trương, chính sách phát triển đất nước. Dự báo đúng thì đề xuất đúng, tham mưu đúng, trong nhiều trường hợp sẽ “biến nguy thành cơ”. Nghiên cứu, dự báo cần dựa trên luận cứ khoa học được đúc rút qua điều tra, khảo sát và ứng dụng công nghệ số để có kết quả mang tính thuyết phục. Muốn làm được điều đó, cán bộ phải biết nhìn xa, trông rộng. Hiện nay, tình hình thế giới và trong nước đang có chuyển biến nhanh chóng và phức tạp, khó lường. Để nâng cao chất lượng dự báo chiến lược cần xác định rõ vấn đề liên quan đến lợi ích quốc gia dân tộc, bảo vệ Đảng, Nhà nước, Nhân dân và chế độ.

Thứ năm, tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận chính trị cần nhạy bén, kịp thời, chính xác.

Để có hiệu quả cao, công tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận chính trị cần nhanh nhạy, kịp thời, chính xác, thận trọng, nhưng không nóng vội, hấp tấp, cân nhắc kỹ lưỡng trước khi đưa ra đề xuất, kiến nghị. Tuy nhiên, thực tiễn đời sống xã hội luôn có biến động nhanh chóng, phức tạp, nếu không sớm nắm bắt, nhận định để đưa ra kiến nghị kịp thời và có chủ trương, giải pháp nhanh chóng thì sẽ mất thời cơ.

Xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ lý luận chính trị của Đảng là nhiệm vụ quan trọng, ảnh hưởng đến chất lượng lãnh đạo, cầm quyền của Đảng trong giai đoạn mới. Với bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ chuyên môn cao, kỹ năng số thành thạo, khả năng hội nhập quốc tế sâu rộng, đặc biệt là tinh thần trách nhiệm, đội ngũ cán bộ nghiên cứu lý luận chính trị sẽ góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng, xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên giàu mạnh, văn minh, phồn vinh, hạnh phúc.

GS, TS VŨ VĂN HIỀN
Nguyên Ủy viên Trung ương Đảng,
nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản,
nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương
PV theo https://www.tapchicongsan.org.vn

--------

(1) Xem: “Phát biểu bế mạc Hội nghị lần thứ mười Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII”, Tạp chí Cộng sản, số 1046, tháng 9 - 2024, tr. 13