Một số định hướng chiến lược về chính sách dân tộc ở Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp gỡ các già làng, trưởng bản, nghệ nhân, người có uy tín tiêu biểu toàn quốc, ngày 18-4-2026. Ảnh: TTXVN.

Định hướng chiến lược về chính sách dân tộc theo tinh thần Đại hội XIV

Một là, CSDT trong chiến lược phát triển bao trùm

Tư tưởng về bình đẳng và đoàn kết giữa các dân tộc trong cộng đồng quốc gia đã được Hồ Chí Minh khẳng định từ rất sớm trong quá trình xây dựng Nhà nước Việt Nam mới. Trong “Thư gửi Đại hội các dân tộc thiểu số miền Nam tại Plâycu” ngày 19-4-1946, Người nhấn mạnh: “Đồng bào Kinh hay Thổ, Mường hay Mán, Gia Rai hay Ê Đê, Xê Đăng hay Ba Na và các dân tộc thiểu số khác, đều là con cháu Việt Nam, đều là anh em ruột thịt. Chúng ta sống chết có nhau, sướng khổ cùng nhau, no đói giúp nhau…”⁽¹⁾. Tư tưởng này đặt nền tảng cho nguyên tắc bình đẳng và đoàn kết giữa các dân tộc trong đường lối, CSDT của Đảng và Nhà nước Việt Nam.

Trong giai đoạn phát triển mới, CSDT không thể tiếp tục được nhìn nhận chủ yếu như một hệ thống hỗ trợ an sinh nhằm giải quyết khó khăn trước mắt. Những yêu cầu về tăng trưởng nhanh và bền vững, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập quốc tế đòi hỏi phải tái định vị CSDT trong tổng thể chiến lược phát triển quốc gia. Theo đó, cần chuyển từ cách tiếp cận thiên về hỗ trợ sang thúc đẩy phát triển bao trùm, trong đó đồng bào DTTS được xác định là chủ thể của quá trình phát triển, còn vùng DTTS và miền núi được nhìn nhận như một không gian phát triển có tiềm năng và lợi thế riêng.

Những yêu cầu về tăng trưởng nhanh và bền vững, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập quốc tế đòi hỏi phải tái định vị CSDT trong tổng thể chiến lược phát triển quốc gia. Theo đó, chính sách dân tộc cần chuyển từ cách tiếp cận thiên về hỗ trợ sang thúc đẩy phát triển bao trùm, trong đó đồng bào DTTS được xác định là chủ thể của quá trình phát triển, còn vùng DTTS và miền núi được nhìn nhận như một không gian phát triển có tiềm năng và lợi thế riêng.

Định hướng này được thể hiện rõ trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng: “Bảo đảm các dân tộc bình đẳng, đoàn kết, tương trợ cùng phát triển. Thúc đẩy tính tích cực, ý chí tự lực, tự cường của đồng bào các dân tộc trong phát triển kinh tế - xã hội, vươn lên thoát nghèo và giảm nghèo đa chiều bền vững”⁽²⁾. Quan điểm này cho thấy sự chuyển dịch từ tư duy hỗ trợ đơn thuần sang kiến tạo điều kiện phát triển, trong đó trọng tâm không chỉ là bù đắp những thiếu hụt trước mắt mà còn tạo môi trường để đồng bào DTTS phát huy tiềm năng, nâng cao năng lực và tham gia chủ động vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Sự chuyển dịch này cũng được nhiều nghiên cứu gần đây nhấn mạnh như một bước đột phá trong tư duy chính sách dân tộc ở Việt Nam⁽³⁾. Khi được trao cơ hội và nâng cao năng lực, đồng bào DTTS không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà còn trở thành lực lượng tham gia trực tiếp vào quá trình tăng trưởng và phát triển. Như vậy, theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng, CSDT cần được nhìn nhận như một cấu phần chiến lược của phát triển bao trùm quốc gia. Sự chuyển dịch từ hỗ trợ ngắn hạn sang phát triển dài hạn, từ can thiệp hành chính sang kiến tạo điều kiện phát triển không chỉ góp phần thu hẹp khoảng cách giữa các vùng mà còn củng cố nền tảng ổn định chính trị - xã hội và tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc. 

Hai là, cụ thể hóa CSDT đảm bảo tính  nhân văn, dân tộc, công bằng và phát triển

Định hướng Đại hội XIV đặt ra yêu cầu hiện đại hóa đồng bộ nền quản trị quốc gia, trong đó CSDT đối với đồng bào DTTS cần được tích hợp vào tổng thể chiến lược phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Điều này đòi hỏi chuyển mạnh từ cách tiếp cận chính sách mang tính phân tán, hỗ trợ đơn lẻ sang hệ thống chính sách đồng bộ, có tính liên kết cao giữa pháp luật, thể chế và tổ chức thực thi, bảo đảm tính nhất quán trong toàn bộ chu trình chính sách.

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng xác định: “Tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật đầy đủ, đồng bộ, thống nhất, công bằng, dân chủ, minh bạch, khả thi, ổn định… tạo động lực mới cho phát triển nhanh và bền vững của đất nước”⁽⁴⁾. Trong lĩnh vực dân tộc, định hướng này đặt ra yêu cầu tái cấu trúc toàn diện quy trình hoạch định, thực thi và giám sát CSDT theo hướng minh bạch, dựa trên bằng chứng và dữ liệu, đồng thời nâng cao trách nhiệm giải trình của các chủ thể thực thi.

Cụ thể hóa CSDT theo hướng nhân văn, dân tộc, công bằng và phát triển cần được nhận thức như một yêu cầu mang tính nguyên tắc và định hướng hành động: Nhân văn không chỉ dừng ở hỗ trợ an sinh mà phải hướng tới phát triển con người toàn diện, tôn trọng phẩm giá, nâng cao năng lực tự chủ của đồng bào DTTS; Dân tộc thể hiện ở việc bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa, ngôn ngữ, tri thức bản địa gắn với phát triển kinh tế - xã hội; Công bằng: không đơn thuần là phân bổ nguồn lực mà là bảo đảm tiếp cận công bằng đối với các cơ hội phát triển, dịch vụ công và quyền lợi chính đáng; Phát triển: là mục tiêu xuyên suốt, chuyển từ tư duy “hỗ trợ” sang “trao quyền”, từ “giảm nghèo” sang “phát triển bền vững và bao trùm”. Theo đó, đổi mới CSDT không chỉ là ứng dụng công nghệ thông tin hay chuyển đổi số trong quản lý, mà cốt lõi là đổi mới phương thức quản trị nhà nước theo hướng kiến tạo phát triển, lấy người dân làm trung tâm, đồng thời thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành, liên vùng và tăng cường giám sát, đánh giá độc lập đối với hiệu quả chính sách. Đây chính là điều kiện để bảo đảm các giá trị nhân văn, dân tộc, công bằng và phát triển được hiện thực hóa một cách thực chất trong đời sống của đồng bào vùng DTTS.

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, CSDT cần gắn với xây dựng chính phủ số và chính quyền số, đồng thời tăng cường sử dụng dữ liệu trong theo dõi và đánh giá chính sách. Bên cạnh đó, hiện đại hóa quản trị CSDT cần gắn với cơ chế phân cấp, phân quyền hợp lý và tăng cường liên kết vùng. Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh yêu cầu: “Nâng cao hiệu quả liên kết vùng; tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, ủy quyền một cách khoa học, hợp lý, đi đôi với nâng cao trách nhiệm, gắn với bảo đảm nguồn lực, phù hợp với năng lực thực hiện nhiệm vụ; tăng cường kiểm tra, giám sát; bảo đảm sự quản lý thống nhất của Trung ương, đồng thời phát huy vai trò chủ động, sáng tạo, tự chịu trách nhiệm của địa phương”⁽⁵⁾. Đối với vùng đồng bào DTTS và miền núi, liên kết vùng không chỉ là kết nối hạ tầng mà còn bao gồm liên kết thị trường, chuỗi giá trị sản xuất và dịch vụ công. Phân cấp hợp lý sẽ tạo điều kiện để địa phương chủ động lựa chọn mô hình phát triển phù hợp với đặc thù kinh tế - xã hội và văn hóa của từng cộng đồng dân tộc.

Như vậy, định hướng hiện đại hóa và tích hợp quản trị CSDT theo tinh thần Đại hội XIV thể hiện ở ba phương diện cơ bản: hoàn thiện thể chế pháp luật đồng bộ; đổi mới phương thức quản trị dựa trên dữ liệu và chuyển đổi số; và tăng cường phân cấp gắn với liên kết vùng trong tổ chức thực thi chính sách. Khi được triển khai đồng bộ, đổi mới quản trị sẽ nâng cao hiệu quả thực thi chính sách, tạo điều kiện để địa phương chủ động phát huy tiềm năng, nguồn lực phát triển vùng đồng bào DTTS và miền núi, lấy kết quả thực chất làm thước đo.

Ba là, CSDT và củng cố ổn định chính trị - xã hội, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc 

Ở Việt Nam, CSDT không chỉ mang ý nghĩa phát triển kinh tế - xã hội mà còn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc củng cố ổn định chính trị và tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Trong một quốc gia đa dân tộc như Việt Nam, việc bảo đảm quan hệ bình đẳng, đoàn kết và tôn trọng lẫn nhau giữa các dân tộc là điều kiện nền tảng để duy trì sự ổn định và phát triển bền vững của đất nước.

Nguyên tắc này được khẳng định rõ trong Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013. Khoản 1, 2, Điều 5 của Hiến pháp quy định: “1. Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là quốc gia thống nhất của các dân tộc cùng sinh sống trên đất nước Việt Nam; 2. Các dân tộc bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp nhau cùng phát triển; nghiêm cấm mọi hành vi kỳ thị, chia rẽ dân tộc”⁽⁶⁾. Quy định này thể hiện rõ quan điểm của Nhà nước trong việc xây dựng mối quan hệ hài hòa giữa các dân tộc, đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho việc triển khai các chính sách nhằm bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng của đồng bào DTTS.

CSDT cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng bảo đảm công bằng, tôn trọng sự đa dạng văn hóa và phát huy vai trò chủ thể của đồng bào các dân tộc trong quá trình phát triển. Đây cũng là yêu cầu quan trọng nhằm hiện thực hóa quan điểm của Văn kiện Đại hội XIV về củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và phát huy sức mạnh tổng hợp của cộng đồng các dân tộc trong sự nghiệp phát triển đất nước. Trên cơ sở các định hướng chiến lược nêu trên, yêu cầu đặt ra là cần tái cấu trúc tư duy và thiết kế CSDT theo hướng tích hợp và dài hạn, phù hợp với yêu cầu phát triển của giai đoạn mới.

Xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang phát huy nghề thêu cùng bản sắc dân tộc Lô Lô, góp phần phát triển du lịch cộng đồng và nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.Ảnh: baotuyenquang.com.vn

Tái cấu trúc và thiết kế chính sách dân tộc trong bối cảnh phát triển mới

Thứ nhất, tiếp cận phát triển vùng đồng bào DTTS theo hướng hệ sinh thái phát triển tích hợp. 

Trong bối cảnh chuyển đổi mô hình phát triển, yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thiện chính sách mà còn là đổi mới cách tiếp cận phát triển vùng đồng bào DTTS theo hướng coi đây là một không gian phát triển tổng thể với các yếu tố kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường có mối liên kết hữu cơ. Trên thực tế, các chính sách phát triển vùng đồng bào DTTS và miền núi chủ yếu được triển khai thông qua các chương trình, dự án nhằm giải quyết những vấn đề cấp bách như giảm nghèo, cải thiện cơ sở hạ tầng và nâng cao điều kiện sống của người dân. Thực tiễn triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia trong giai đoạn vừa qua đã góp phần quan trọng vào việc thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, từng bước cải thiện đời sống kinh tế - xã hội của đồng bào DTTS. Tuy nhiên, quá trình tổng kết thực tiễn cũng cho thấy một số hạn chế như sự phân tán nguồn lực, thiếu liên kết giữa các lĩnh vực phát triển và chưa khai thác đầy đủ các tiềm năng đặc thù của từng vùng⁽⁷⁾. Những hạn chế này đặt ra yêu cầu phải đổi mới cách tiếp cận trong xây dựng và thực thi chính sách đối với vùng DTTS và miền núi trong giai đoạn phát triển mới.

Từ góc độ phát triển bền vững, vùng đồng bào DTTS cần được nhìn nhận không chỉ như một địa bàn hành chính hay một khu vực khó khăn cần hỗ trợ, mà như một hệ sinh thái phát triển bao gồm các yếu tố tự nhiên, kinh tế, xã hội và văn hóa có mối quan hệ tương tác chặt chẽ. Trong hệ sinh thái này, tài nguyên thiên nhiên, tri thức bản địa, bản sắc văn hóa và cấu trúc cộng đồng của các dân tộc có thể trở thành những nguồn lực quan trọng cho phát triển nếu được khai thác và quản lý hợp lý. Cách tiếp cận hệ sinh thái cho phép chính sách phát triển không chỉ tập trung vào việc khắc phục những hạn chế trước mắt mà còn hướng tới phát huy các lợi thế đặc thù của từng địa phương.

Định hướng chuyển sang cách tiếp cận phát triển tích hợp cũng được thể hiện trong chủ trương của Quốc hội về triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2035, trong đó nhấn mạnh việc kết hợp các mục tiêu xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi trong một chính sách tổng thể⁽⁸⁾. Cách tiếp cận này cho thấy xu hướng chuyển từ mô hình phát triển đơn ngành sang mô hình phát triển liên kết đa lĩnh vực, nhằm sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực và tạo ra tác động lan tỏa giữa các mục tiêu phát triển. Bên cạnh đó, phát triển vùng theo hướng hệ sinh thái tích hợp cũng đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các lĩnh vực chính sách như phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường, bảo tồn văn hóa và bảo đảm an sinh xã hội. Thay vì triển khai các chương trình rời rạc, chính sách cần được thiết kế theo hướng liên kết và bổ trợ lẫn nhau giữa các mục tiêu phát triển. 

Thực tiễn thời gian qua cho thấy nhiều mô hình phát triển ở vùng đồng bào DTTS đã bước đầu phát huy hiệu quả theo hướng tích hợp. Chẳng hạn, chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) đã góp phần khai thác lợi thế địa phương, nâng cao giá trị sản phẩm và tạo sinh kế bền vững cho người dân; trong khi đó, các mô hình du lịch cộng đồng ở khu vực Tây Bắc, Tây Nguyên và một số vùng DTTS và miền núi khác… không chỉ thúc đẩy phát triển kinh tế mà còn gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống và tăng cường sự tham gia của cộng đồng địa phương. Những kinh nghiệm này cho thấy tính khả thi của cách tiếp cận liên kết đa chiều trong triển khai CSDT.

Thứ hai, hoàn thiện thiết kế và cơ chế thực thi CSDT theo hướng đồng bộ và hiệu quả

Nếu cách tiếp cận hệ sinh thái phát triển tích hợp đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy phát triển, thì bước tiếp theo mang tính quyết định là hoàn thiện thiết kế thể chế và cơ chế thực thi CSDT theo hướng đồng bộ, hiệu quả và có trách nhiệm giải trình cao. Trong thời gian qua, hệ thống chính sách đối với vùng đồng bào DTTS và miền núi đã từng bước được hoàn thiện thông qua nhiều chương trình và dự án phát triển. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cũng cho thấy một số hạn chế như sự phân tán nguồn lực giữa các chương trình, mức độ liên kết giữa các lĩnh vực chưa cao và cơ chế phối hợp giữa các cấp, các ngành đôi khi chưa thật sự hiệu quả. Điều này đòi hỏi việc thiết kế chính sách cần được tiếp cận theo hướng tổng thể, bảo đảm sự gắn kết giữa các mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường. Trước bối cảnh yêu cầu phát triển nhanh và bền vững ngày càng cao, việc hoàn thiện thiết kế CSDT theo hướng đồng bộ và dài hạn trở thành một yêu cầu quan trọng của quản lý nhà nước. Chủ trương triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2035 đã được Chính phủ ban hành kế hoạch thực hiện. Trên cơ sở đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt chương trình giai đoạn I (2026 - 2030).

Bên cạnh việc hoàn thiện thiết kế chính sách, nâng cao hiệu quả tổ chức thực thi cũng là một yếu tố quyết định đối với thành công của các chương trình phát triển. Một nội dung quan trọng khác của việc hoàn thiện cơ chế thực thi chính sách là tăng cường sự tham gia của cộng đồng địa phương. Các cộng đồng DTTS không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà còn là chủ thể trực tiếp tham gia vào quá trình tổ chức thực hiện và giám sát các chương trình phát triển ở cơ sở. Khi cộng đồng được tham gia nhiều hơn vào quá trình hoạch định và thực thi chính sách, các chương trình phát triển sẽ phù hợp hơn với điều kiện thực tiễn của từng địa phương, đồng thời nâng cao tính minh bạch và hiệu quả của chính sách. Sự tham gia của cộng đồng còn góp phần tăng cường trách nhiệm giải trình của các cơ quan thực thi, đồng thời phát huy tri thức bản địa và kinh nghiệm quản lý cộng đồng trong quá trình triển khai các chương trình phát triển. Khi tiếng nói của người dân được phản ánh đầy đủ trong quá trình thực hiện chính sách, các giải pháp phát triển sẽ có tính khả thi cao hơn và tạo được sự đồng thuận xã hội.

Như vậy, hoàn thiện thiết kế và cơ chế thực thi chính sách dân tộc theo hướng đồng bộ và hiệu quả là điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng quản lý nhà nước đối với vùng đồng bào DTTS và miền núi. Việc bảo đảm sự liên kết giữa các chương trình phát triển, tăng cường phối hợp trong tổ chức thực hiện và phát huy vai trò của cộng đồng địa phương sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của các chính sách dân tộc, đồng thời tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của vùng đồng bào DTTS và miền núi.

Thứ ba, tăng cường truyền thông chính sách về vấn đề dân tộc.

Trong môi trường truyền thông số, các thông tin sai lệch hoặc xuyên tạc về vấn đề dân tộc có thể gây tác động tiêu cực đến sự ổn định xã hội và quan hệ giữa các cộng đồng. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh: “Lãnh đạo tốt công tác tuyên truyền, báo chí, xuất bản, truyền thông; quản lý có hiệu quả an ninh mạng; bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, cơ hội chính trị. Nghiên cứu xây dựng chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh chuyển đổi số”. Điều này cho thấy cùng với việc tăng cường truyền thông tích cực, cần theo dõi, phân tích và kịp thời phản hồi đối với các thông tin không chính xác liên quan đến CSDT. Sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan báo chí và các tổ chức xã hội có ý nghĩa quan trọng trong việc định hướng dư luận và bảo đảm môi trường thông tin lành mạnh.

Một yếu tố quan trọng khác là phát huy vai trò của chính cộng đồng DTTS trong truyền thông chính sách. Khi người dân địa phương tham gia vào quá trình chia sẻ thông tin, phản ánh thực tiễn và quảng bá các giá trị văn hóa của cộng đồng mình, truyền thông chính sách sẽ trở nên gần gũi và thuyết phục hơn. Sự tham gia của cộng đồng không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả truyền thông mà còn thúc đẩy sự gắn kết xã hội và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Tăng cường truyền thông chính sách về vấn đề dân tộc là một yếu tố quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả thực thi CSDT trong giai đoạn mới. Khi thông tin được cung cấp minh bạch, kịp thời và có định hướng, truyền thông không chỉ hỗ trợ quá trình thực hiện chính sách mà còn góp phần củng cố đồng thuận xã hội và tạo môi trường thuận lợi cho sự phát triển bền vững của vùng đồng bào DTTS và miền núi, qua đó tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Đồng thời, truyền thông chính sách hiệu quả còn giúp nâng cao nhận thức xã hội về vai trò và đóng góp của các cộng đồng DTTS trong tiến trình phát triển chung của đất nước, qua đó củng cố niềm tin của người dân đối với các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước trong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Những định hướng của Đại hội XIV cho thấy CSDT cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển nhanh và bền vững của đất nước, gắn với yêu cầu củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, bảo đảm quốc phòng, an ninh và phát triển bao trùm. Trong giai đoạn mới, CSDT không chỉ nhằm khắc phục khó khăn trước mắt mà phải hướng tới phát huy nội lực, khơi dậy ý chí tự lực, tự cường và mở rộng cơ hội tham gia phát triển của đồng bào các DTTS.

Từ góc nhìn đó, góp phần làm rõ sự chuyển dịch tư duy từ cách tiếp cận hỗ trợ sang kiến tạo phát triển, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu tái cấu trúc chính sách dân tộc theo hướng tích hợp, liên kết và hiện đại hóa quản trị. Việc gắn kết giữa thiết kế chính sách, tổ chức thực thi và truyền thông chính sách trên nền tảng dữ liệu và chuyển đổi số được xem là điều kiện quan trọng để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị và phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng các dân tộc trong quá trình phát triển. Hoàn thiện CSDT theo tinh thần Đại hội XIV không chỉ góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng mà còn củng cố niềm tin xã hội, tăng cường sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.

TS Vũ Trường Giang
H.P theo https://www.tapchicongsan.org.vn

-------------------

(1) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t. 4, tr 249 - 250
(2) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb. Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, t. I, tr. 124
(3) Xem: Vũ Trường Giang: “Chuyển từ "cấp phát, hỗ trợ" sang "đồng hành và kiến tạo" - bước đột phá về chính sách dân tộc của Việt Nam trong kỷ nguyên mới”, Báo cáo tại Hội thảo khoa học quốc tế “Việt Nam: Phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới (Vietnam: Sustainable Development in the New Rising Era)”, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, ngày 13-8-2025
(4) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Sđd, t. I, tr. 128 - 129
(5) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Sđd, t. I, tr. 129
(6) Xem: Hiến pháp năm 2013 
(7) Ban Chỉ đạo Trung ương các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021 - 2025: Tài liệu Hội nghị tổng kết chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2025, Hà Nội, tháng 8-2025
(8) Nghị quyết số 257/2027/QH/15, ngày 11-12-2025 của Quốc hội, về “Phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2035”